Te'
Cf. Te', nte' (Culture)
1–Nombril; pl. ntè'
Wen lɑ' cō' nte' mī ntō mǐ tōm
(Proverbe) le linge sale se lave en famille
2–L'origine, la racine, la source; en rapport avec le nombril
Tě'ndʉ̄ɑ̄ : la lignée familiale, la famille; litt., le nombril de la famille.
Tě'ndʉ̄ɑ̄
La lignée familiale, la famille
3–Intérieur, milieu, centre
Cō te'
Plonge à l'intérieur
Ntó mbɑ̄ tě' vam
Les intestins se trouvent dans le ventre
Ǎ nsī tɑ̌ tě' ko
Il vit en plein milieu de la forêt
Tě'ndʉ̄ɑ̄
Le fond de la maison, la famille, le foyer
Nte'
Jeux de hasard; ainsi appelé car se déroulant généralement à l'intérieur d'un cercle
Tě'pō
Intérieur de la main, paume de main.
4–(Verbe nté') curer, nettoyer, racler et vider
Tě' nse' mō pí shianse'
Nettoie, cure tes dents avec le cure-dent
Mvʉ́ɑ́ konté' vɑ́hmbɑɑ
Le chien cure l'os.
5–Demander, poser une question
Nté'zɑ̄h : être curieux; litt., se questionner de l'œil.
Te' ī
Demande lui, pose lui la question; on dit aussi tè'sì ī
Tě'zɑ̄h
La curiosité
Nte'zɑ̄h
Personne curieuse
Nté'zɑ̄h
Être curieux
6–Réclamer, revendiquer
Syn. nkhʉ̄ɑ̄.
Pɑ̌h konté'sí dipʉɑ
Nous revendiquons la liberté
7–Gynécée; endroit où on cachait des jeunes filles pour les préparer à la vie adulte; syn. njà
Yāā lɑ̌'mbɑ̄ mbhì mʉ̀nzhwīē bɑ̄ tɑ̀ ncéh, ngwǎ' nɑ́ ngù' 12-13, pō cāh mēngòó tè', á zhī'sī mbʉ́ɑ́ bɑ̄ mʉ̀nzhwīē, mbʉ́ɑ́ cáb ndʉ̄ɑ̄. Yāā lɑ̌' nēē mbɑ̄ mɑ́ ntìè'ē sēē, ntìè' yì zúzɑ́ yām lɑ́. Mbɑ̀ pōōmbā' lɑ̌'cō tè' ngwǎ' nɑ́ ngù' 13, ɑ́ pō sʉ̄ɑ̄ yɑ̄ɑ̄. Yāā lɑ̌' bɑ̄ sì' ntìè'ē sēē, mɑ̀ zúzɑ́ còh njām.
Póóngòò lɑ̌'bɑ̄ mǒhshʉ̄ɑ̄ nsī tè', ɑ́ sə̀ə̄ wěn sì yēē yɑ̄ɑ̄, mbɑ̄ sū' ntōm ngén nsóh nā yɑ̀ɑ́ nshǐ pīī. Pō lɑ̌'mbɑ̄ tɑ̀ ntōm tè' sū', mbátnjǎm mʉ̀ sì wèn yēē yɑ̄ɑ̄. Ndɑ̌' póómɑ̄ á ngòò bɑ̄ lɑ̌'yēē yɑ̄ɑ̄. Pō lɑ̌' mɑ̀nkwé' làh ncēh wèn, ndáh lòlò, ntē' tɑ̄ ndáh ncēh wèn; lòlò lɑ̌'bɑ̄ tɑ̀' ntʉ̀' wū mɑ̀ pó dǐ' mbómbók nā, mɑ̄mfōhsī tú yāā, nzhʉ̄ɑ̄' zìmó' mbōk, ncō' mó', yāā mɑ̄nzhíé, mɑ̄nsíénkèn.
Mó' tè' lɑ̌'bɑ̄ nthī sʉ̀ sʉ̀ɑ́ nɑ́ mbèè, tɑ́' zìmó' bɑ̄ kwɑ̌' njàmndʉ̄ɑ̄. Pō lɑ̌'còhsì nshīī yɑ́ɑ́ tè' tɑ̀ pō lī' tōm mɑ̀ pó còhsì nzátsí. Mbè' mʉ̀nzhwīē lɑ̌'bɑ̄ mbhì mɑ́ yì bàá yì mbɑ̀ɑ́ ná í lɑ́, nzhī ndēn mɑ́, mɑ̀ pó còhsì ngʉ́ mfʉ̀'nā. Pō lɑ̌'sī' phʉ̌ nɑ́ pō, ɑ́ ngòpnā yɑ̀ɑ̀ cóhsí ndʉ́'sí.
Làh ncwēēsī kʉ̀kàb, tě' mɑ́ tɑ̀' zʉ̌'lʉ̀ʉ̀ mɑ̀ pō lɑ̌'mɑ̌' póóngòó mʉ̀ ntìè' yì pó cèh lɑ́. Pō lɑ̌'cwēh yɑ̄ɑ̄ mɑ̀ mbè' ntɑ̄h.
